Analiz

Bibizm Olgusu: Netanyahu İsrail Toplumunu ve Siyasetini Nasıl Böldü?

PDF OLARAK PAYLAŞ
PDF'i indirmek için tıklayınız

İsrail siyasetinin son 12 yılında kesintisiz olarak Başbakanlık yapan Binyamin Netanyahu, şüphesiz İsrail siyasetinde son dönemin en çok tartışılan aktörü oldu. Son İsrail seçimleri “Netanyahu hakkında referandum” olarak değerlendirilirken, öncesinde sağ ve sol olarak iki kutba ayrılan İsrail siyaseti artık Netanyahu yanlısı ve Netanyahu karşıtı olarak ikiye ayrılır oldu. (Ghitis, 2021) Aynı durum siyasi partilerde de görüldü. İsrail’de, Netanyahu’yu İsrail’in güvenliğinin teminatı olarak gören bir kitle olduğu gibi; İsrail demokrasisi için bir tehdit olarak görenler de var. Netanyahu hakkında en çok tartışılan konulardan biri de Netanyahu’nun yargı süreci:Netanyahu İsrail tarihinde görevdeyken yargılanan ilk Başbakan oldu. Netanyahu’nun iktidarda kalmak konusundaki ısrarcı çabaları, hakkında açılan davalarla da ilişkilendirildi. Zira, Netanyahu bulunduğu konumu yargı sürecini etkileyecek şekilde kullanmaktan çekinmedi. 2 yıl içinde 4 kere tekrarlanan İsrail seçimlerinde Netanyahu son ana kadar  iktidarda kalmak için tüm çabasını ortaya koydu. Netanyahu karşıtı blok ise Netanyahu iktidarına son vermek için tüm farklılıklarına rağmen ortak amaç uğrunda birleşti ve koalisyonu kurmayı başardı. Böylece, Netanyahu iktidar koltuğunu rakiplerine bırakarak, İsrail siyasetinde muhalefet kısmına geçti.  Rakiplerinin hükümeti kurmasından sonra yaptığı konuşmaya bakıldığında dahi Netanyahu için her şeyin bitmediği görülebilir. Zira, Netanyahu konuşmasında koalisyonu çok sert bir şekilde eleştirirken yakında geri döneceğinin mesajını da verdi. (Times of Israel, 2021)

Uzun ve kesintisiz iktidarı boyunca İsrail tarihi açısından önemli adımlar atmış olan Netanyahu,  halkın belli kesimleri tarafından koşulsuz şartsız desteklenmektedir. Netanyahu destekçileri daha çok sağ kesimden ve dindar Yahudilerden oluşmaktadır. Bu kesim Netanyahu aleyhine olan davalara kulak asmamakta ve Netanyahu’yu, İsrail’i güçlü kılan bir lider olarak tanımlamaktadır. Özellikle, Kudüs’ün başkent olarak kabul edilmesi, İsrail’in Golan tepeleri üzerindeki egemenliğinin tanınması Netanyahu’nun önemli başarıları arasında görülmektedir. Bunlara ek olarak, bölge devletleriyle İbrahim Anlaşmaları’nı imzalayarak İsrail’in bölgedeki konumunu güçlendirmesi de Netanyahu’nun diplomatik başarıları arasında görülüyor. Son olarak, İsrail nüfusunun Covid-19 salgınına karşı kısa sürede aşılanmış olması da Netanyahu’nun taraftarlarından beğeni toplamasını sağladı.  

Likud destekçilerinin yoğunlukla yaşadığı bölgelerde halkla yapılan röportajlar Netanyahu taraftarlarının son seçimlerle ilgili hayal kırıklıklarını ortaya koyuyor. (Kamar, 2021)  Netanyahu’yu doğrudan “Güvenlik” kavramının karşılığı olarak algılayan bu kesim, Netanyahu’nun iktidardan gidişini korkuyla karşılıyor. Nitekim, vatandaşlardan birinin “Bizi Hamas’tan ve İran’dan kim koruyacak?” şeklindeki sorusu bunu açıkça gösteriyor. Bir diğer vatandaş ise 30 sandalyenin boşa gittiğini düşünüyor ve bunu kabul  edemiyor, seçimleri demokratik bulmuyor ve diktatörlük olarak tanımlıyor. “Bibi’nin ayağa kalktığını ve bir konuşma yaptığını gördüğünüzde, bilgisi, kıdemi ve tecrübesiyle onun yerini alabilecek biri var mı?” diye soran diğer bir vatandaş da Netanyahu’ya olan hayranlığını gözler önüne seriyor. Netanyahu destekçilerinin genel fikrini gözler önüne seren bu röportajlar şunu gösteriyor ki, tıpkı Netanyahu gibi taraftarları için de her şey bitmiş değil. Aksine onlar da Netanyahu’nun geri döneceğine dair inançlarını koruyorlar. 

Netanyahu’ya bu denli bağlılık gösteren bu kitleler, Netanyahu’nun takma adı olan “Bibi” isminden yola çıkarak “Bibist” olarak isimlendiriliyor. Bibistlerin sahip olduğu ideolojiye “Bibizm” deniyor. Hayfa Üniversitesinden Sosyoloji Profesörü Sammy Smooha, Bibizm’in, devletin Yahudi kimliğini güçlendirmeyi demokratik kimliğini kaybetmek pahasına desteklediğini söylüyor. Ayrıca bu ideolojinin İsrail’deki Yahudileri önce Yahudi sonra İsrailli olarak tanımladığını ve Netanyahu’nun bunu Likud içerisindeki baskın fikir haline getirmeyi başardığını düşünüyor. (Maltz, 2020) 

Netanyahu’yu destekleyen sağ gruplar arasında dikkat çeken bir diğergrup da Haredilerdir. Kendi içinde farklı görüşler barındırmakla birlikte Haredi toplumu için İsrail devletinin kurulmuş olması nihai amaç değildir. Bu gruplar açısından bir Yahudi devletinin kurulmuş olması Mesihi çağa hazırlık aşamalarından birisi olarak ele alınmaktadır. Dolayısıyla Haredi siyasetinin temel hedefi devletin faydası değildir. Kendilerini, “toplumu Mesihî çağa hazırlayacak öncüler” olarak gören bu dinî topluluklar devlete ve onun mekanizmalarına pragmatik bir biçimde yaklaşmaktadır. (Inbari, 2009) Siyasetleri temelde devletin içerisinde dinî statükonun, kurumların ve faaliyetlerin güçlendirilmesi hedefine dayanmaktadır. 

İsrail’in mevcut seçim sistemi hükümet kurmak için irili ufaklı partilerden oluşan bir koalisyon ittifakını zorunlu kılmaktadır. Dolayısıyla mecliste birkaç sandalyeye sahip partiler dahi koalisyon açısından kritik bir konumda yer alabilmektedir. Netanyahu uzun süren Başbakanlığı döneminde iki senelik bir dilim hariç dindar partilere koalisyonda yer vermiştir. Koalisyon görüşmeleri adeta her partinin kendi kârını maksimize etmek üzere oturduğu bir pazarlık masası gibi olmuştur. Netanyahu iktidarı boyunca Haredi partilere sayısız tavizler verdi. Bu sayede Haredi partiler temsil ettikleri kitleye oranla orantısız bir güce sahip oldular. Bu partiler için Netanyahu’yu önemli kılan en temel -belki de tek- husus “Netanyahu’nun onlara her türlü tavizi vermeye hazır olması hatta bir anlamda mecbur olmasıydı” diyebiliriz.

Netanyahu döneminde, tapınak hareketlerine ve dinî STK’lara aktarılan bütçeler, Yeşiva öğrencilerinin askerlikten muafiyeti gibi birçok konuda toplumun diğer kesimleri tarafından ciddi tepki çeken kazanımlar elde eden Harediler, yeni hükümetle birlikte bu kazanımlardan bazı tavizler vermek zorunda kalacak gibi gözükmektedir. Her ne kadar Başbakan Bennet birçoklarına göre Netanyahu’dan daha radikal bir isim olsa da hükümetin yapısı gereği Haredi topluluğunun  bütün kazanımlarını koruması oldukça zor gözükmektedir. Ekonomi Bakanı olması sebebiyle bütçeleri elinde bulunduran Lieberman, bir Haredi düşmanı olarak bilinmektedir. Bu durum Haredilerin Netanyahu döneminde olduğu gibi ciddi bütçeler almasının önüne geçecektir. Ayrıca Ulaştırma Bakanı’nın solcu bir isim olması, Batı Şeria’daki yerleşim yerlerine götürülen altyapı yatırımlarında kesintilerin olmasına sebep olacaktır. Bütün bunların yanında Şabat günlerinde ulaşım, sivil evlilik gibi Haredi toplumu açısından kritik öneme sahip bazı meseleler de çoktan gündeme gelmeye başlamıştır. 

Bütün bu kayıpları göz önünde bulundurarak Haredi partilerin Netanyahu günlerine özlem duyacağını söylemek güç olmayacaktır. Ayrıca Likud halen İsrail’in en çok oy alan partisi ve Netanyahu da halen bu partinin başkanı. Dolayısıyla Haredi partiler Likud’a ve Likud’un başında olduğu sürece Netanyahu’ya yakın durmaya devam edeceklerdir. Zira Haredi partilerinin Likud’un olmadığı bir senaryoda farklı partilerle koalisyon kurması sayısal açıdan da zor gözükmektedir.

Netanyahu karşıtı grupların ise Netanyahu’ya bakışı oldukça farklıdır. Son dönemde de Netanyahu karşıtı protestolar sıklıkla vuku bulmaktadır. Öyle ki, koronavirüs salgını dolayısıyla yasaklanan gösteriler dahi protestocuların hızını kesmeye yaramadı. Zaten Netanyahu hükümetinin İsrailli Araplara karşı ırkçı tutumunu ve Filistin-İsrail meselesindeki duruşunu desteklemeyen Netanyahu karşıtı blok, koalisyon kurulmadan önceki süreçte yaşanan Filistin-İsrail gerginliğinden de Netanyahu’yu sorumlu tutmaktadır. Ayrıca, Netanyahu kişisel çıkarlarını göz önünde bulundurmak uğruna ülkenin çıkarlarını ikinci plana atmakla itham edilmektedir. Evinin önünde toplanan protestocular bu gerginliklerle ilgili “Netanyahu’nun İsrail için tehlikeli olduğu ve aşamayacağı  kırmızı çizgi olmadığı bir kez daha kanıtlandı.” şeklinde yorumda bulundu. (Jerusalem Post Staff, 2021) Netanyahu karşıtlarının Netanyahu’ya bakışı öyle bir noktaya geldi ki, demokrasinin devamlılığı için Netanyahu’nun gidişi bu kitle açısından elzem olarak görülmeye başlandı. Öyle ki, bu kitle tarafından son yapılan seçimler demokratik olmak ile Yahudi olmak arasında yapılan bir tercih olarak algılandı. (Levy, 2021) Netanyahu karşıtları, yeni hükümetin güvenoyu almasını  Tel Aviv’in Rabin meydanında coşkuyla kutladı. Kutlamaya katılanlardan birisi Netanyahu dönemiyle ilgili görüşlerini şöyle ifade etti: “Uzun zamandır süren çok kötü bir rüyaydı. Adeta bir kabustu.” İsrailli bir diğer vatandaş ise çok mutlu olduğunu belirtirken, “Nihayet o korkunç insandan kurtulduk, adını bile anmak istemiyorum” dedi. (Gavrielov, 2021) 

İsrail siyasetinde oldukça tartışmalı bir aktör olan Netanyahu, halkın farklı kesimleri tarafından da farklı algılanan bir isim. Muhalefet koltuğuna geçerken dahi geri döneceğinin mesajını veren Netanyahu, yeni hükümetin ilk günlerinden itibaren hükümete zarar vermeyi amaçlayan çalışmalarına başladı. Bunun için farklı konularda krizler çıkarmayı deneyecek olan  Netanyahu’nun en önemli amaçlarından biri de göz önünde bulunmayı ve gündeme  hakim olmayı sürdürmek… Fakat tüm bunları  Başbakanlık ofisinin imtiyazları olmadan sağlamakta zorlanıyor. (Pfefer, 2021)

Başvurular

Gavrielov, N. (2021, 06 13). In Tel Aviv, a dance party celebrates the exit of the ‘crime minister.’ New York Times. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.nytimes.com/2021/06/13/world/middleeast/tel-aviv-netanyahu-opponents-celebrate.html

Ghitis, F. (2021, 04 1). Israel Is No Longer Right or Left. It’s Pro- and Anti-Netanyahu. World Politics Review. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.worldpoliticsreview.com/articles/29537/israeli-elections-show-it-s-not-a-right-or-left-country-it-s-pro-and-anti-netanyahu

Inbari, M. (2009). Jewish Fundamentalism and the Temple Mount: Who Will Build the Third Temple? State University of New York Press.

Jerusalem Post Staff. (2021, 05 22). Anti-Netanyahu protesters blame PM for Gaza escalation. The Jerusalem Post. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.jpost.com/israel-news/anti-netanyahu-protesters-to-gather-blame-pm-for-gaza-escalation-668825

Kamar, A. (2021, 06 18). Bibi Kısa Sürede Tekrar Dönecek, Onun Yerini Alacak Kimse Yok: Netanyahu Destekçileri Değişim Bekliyor (İbranice). Yediot Aharonot. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.ynet.co.il/news/article/rJyI8lOsO

Levy, G. (2021, 06 27). Israel’s Moment of Truth Is Approaching – Will It Choose to Be Jewish or Democratic? Haaretz. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.haaretz.com/opinion/.premium-israel-s-moment-of-truth-is-approaching-will-it-choose-to-be-jewish-or-democratic-1.9943467

Maltz, J. (2020, 08 07). Meet the ‘Bibists’: Netanyahu Loyalists Say There’s a Reason They’re Not Out in the Streets Defending Him. Haaretz. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-meet-the-bibists-netanyahu-loyalists-explain-their-support-1.9054619

Pfefer, A. (2021, 07 26). Netanyahu Is Using the Third COVID Vaccine to Try to Remain Relevant. Haaretz. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-netanyahu-is-using-the-third-covid-vaccine-to-try-to-remain-relevant-1.10036060

Times of Israel. (2021, 06 18). Full text: Netanyahu’s furious final speech after 12 years as prime minister. Times of Israel. Retrieved 08 16, 2021, from https://www.timesofisrael.com/full-text-netanyahus-furious-final-speech-after-12-years-as-prime-minister/

Anadolu Yakın Doğu Araştırma Merkezi

Anadolu Yakın Doğu Araştırma Merkezi

İlgili Makaleler

Bir Cevap Yazın

Başa dön tuşu
%d blogcu bunu beğendi: